Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych 2012
Czwartek, 1 marca
Święto państwowe upamiętniające członków polskiego powojennego podziemia antykomunistycznego.
- Dzień roboczy
Co warto wiedzieć
Wokół Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych
- wt 21.02 Ostatki
- śr 22.02 Popielec
- nd 26.02 I Niedziela Wielkiego Postu
- cz 1.03 Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych
- nd 4.03 II Niedziela Wielkiego Postu
- cz 8.03 Międzynarodowy Dzień Kobiet
Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych w innych latach
O Narodowym Dniu Pamięci Żołnierzy Wyklętych
Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych to święto państwowe ustanowione ustawą z 3 lutego 2011 r. Upamiętnia członków powojennego podziemia niepodległościowego, którzy sprzeciwiali się narzuceniu Polsce władzy komunistycznej.[1][2]
Powojenne podziemie antykomunistyczne
Po rozwiązaniu Armii Krajowej część jej żołnierzy działała dalej w konspiracji. W 1945 r. powstała Delegatura Sił Zbrojnych na Kraj. Po jej rozwiązaniu część oficerów powołała 2 września 1945 r. Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość” (WiN). Dążyło ono do przeprowadzenia wolnych wyborów i prowadziło działalność informacyjną oraz polityczną. W terenie działały także oddziały zbrojne uznające jego zwierzchnictwo. W powojennej konspiracji uczestniczyły m.in. Narodowe Siły Zbrojne (NSZ) i Narodowe Zjednoczenie Wojskowe (NZW).[2][3]
Po amnestii z 1947 r. dziesiątki tysięcy osób ujawniły się, co ułatwiło władzom rozpoznanie i rozbicie struktur konspiracji. Skala oporu zmalała, a część oddziałów nadal działała. Józef Franczak „Laluś”, ostatni partyzant powojennego podziemia niepodległościowego, zginął w obławie 21 października 1963 r.[2][4]
Ustanowienie święta
O upamiętnienie członków podziemia zabiegały środowiska kombatanckie. W 2009 r. z inicjatywy prezesa IPN Janusza Kurtyki i Jerzego Szmida Stowarzyszenie NZS 1980 przyjęło uchwałę popierającą ustanowienie święta. Projekt ustawy wniósł do Sejmu 1 marca 2010 r. prezydent Lech Kaczyński. Data święta upamiętnia egzekucję Łukasza Cieplińskiego i innych członków IV Zarządu Głównego WiN, przeprowadzoną 1 marca 1951 r. w więzieniu mokotowskim w Warszawie.[5][6]
Określenie „żołnierze wyklęci” wiąże się z wystawą o podziemiu zbrojnym, zorganizowaną przez Ligę Republikańską w 1993 r.[7]
Źródła
- Dziennik Ustaw (Dz.U. z 2011 r. Nr 32, poz. 160), Ustawa z dnia 3 lutego 2011 r. o ustanowieniu Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych [dostęp: 18.11.2026].
- Instytut Pamięci Narodowej, Żołnierze wyklęci. Ostatnie polskie powstanie [dostęp: 18.11.2026].
- Instytut Pamięci Narodowej, Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość – wstęp do wystawy [dostęp: 18.11.2026].
- Instytut Pamięci Narodowej, Sierż. Józef Franczak „Lalek” [dostęp: 18.11.2026].
- Instytut Pamięci Narodowej, Geneza święta [dostęp: 18.11.2026].
- Kancelaria Prezydenta RP, Inicjatywa Prezydenta: Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”, 01.03.2010 [dostęp: 18.11.2026].
- Andrzej Zawistowski w rozmowie z Polską Agencją Prasową, Dr Zawistowski: żołnierzy walczących z komunistami wymazano z pamięci, 01.03.2012 [dostęp: 18.11.2026].
By Adrian Grycuk - Praca własna, CC BY-SA 3.0